انعکاس

وارد يزد كه مي شوي از هر سوي اين شهر بادگيرها كه سراغ از سوغاتي بگيري، يكسر هدايتت خواهند كرد به ميدان امير چخماق; شريني فروشي حاج خليفه رهبر.

    
دو عكس بزرگ از سيدمحمد خاتمي، رييس جمهوري سابق و آيت الله هاشمي رفسنجاني رييس مجلس خبرگان رهبري روي ديوار شيريني فروشي به چشم مي خورد. هاشمي و خاتمي در عكس نيم نگاهي به شيريني هاي متنوع حاج خليفه دارند و در حال خوش و بش با مسوول شيريني فروشي هستند.

كارگرها همه لباس سفيد پوشيده اند. زنان در اندروني مغازه به توليد شيريني مشغول اند. در بخش فروش و بيروني مغازه اما خبري از حضور زنان نيست. ولي رهبر، نسل سوم خاندان حاج خليفه رهبر از پشت ميز پهن و كوتاهي كه دو متر بالاتر از سطح مغازه است، برمي خيزد. در همهمه شريني فروشي، رهبر پاسخگوي سوالات است و آرام آرام سخن مي گويد.

قدمت اين بنگاه شيريني پزي به چه سالي بازمي گردد؟
1295 هجري شمسي بود كه حاج خليفه رهبر، پدربزرگم تصميم گرفت كه اين بنگاه را راه بيندازد; مقارن با 1922 ميلادي.
    
حاج خليفه چرا سر از شيريني پزي در آورد؟
پدربزرگم از همان ابتدا شاگرد قناد بود. بعدها هم مغازه اي در بازار حاج قنبر به راه انداخت و با سه چهار شاگرد كار پخت و پز شيريني را آغاز كرد.
    
دليل موفقيت او را چه مي دانيد؟
فرمول هاي خاص خودش را داشت. شايد به اين دليل كه عاشق كارش بود. شايد هم به اين دليل كه به كيفيت كارش خيلي اهميت مي داد.
    
اين روزها چه آدم هاي معروفي براي خريد به شيريني فروشي حاج خليفه آمده اند؟
مصطفي معين كه در دوره پيش نامزد رياست جمهوري شده بود. عمو پورنگ كه مجري برنامه كودكان در تلويزيون است و مجيد قناد. علي نصيريان و محمدعلي كشاورز هم چندي پيش بود كه به «خليفه رهبر» آمدند.
    
خب وقتي مهمان سرشناسي از راه مي رسد برخورد شما چطور است؟
مي نشينيم و گپ مي زنيم و بعد هم عكس يادگاري مي گيريم. الان هم يك آلبوم داريم كه پر است از عكس هاي يادگاري ما.
    
چقدر از كارتان در بنگاه حاج خليفه رضايت خاطر داريد؟
من سال هاي پيش مدرك مهندسي ام را از آلمان گرفتم و بعد هم كه به ايران آمدم در يك كارخانه خودروسازي كار مي كردم. تصور نمي كردم روزي براي كار به اينجا بيايم. در هر صورت اصرار پدرم و كهولت سن او موجب شد كه درخواست او را قبول كنم. الان پنج سال است كه اينجا هستم.
    
اگر روزي حاج خليفه را ترك كرديد، چه خواهيد كرد؟
به كاري مي پردازم كه سال ها برايش درس خوانده ام. كار در كارخانه رنگ سازي يا خودروسازي.
    
محصولات حاج خليفه چند نوع است؟
انواع لوزي به شكل لوز بادام، پسته و نارگيل را توليد مي كنيم و انواع قطاب و همچنين حاج بادام. البته اخيرا هم يك لوز مخلوط ابداع كرديم كه مخلوطي از لوز بادام و پسته است و محصول جديدي به شمار مي آيد.
    
به فرزندانتان هم توصيه مي كنيد كه كار شما را ادامه بدهند؟
خير، ترجيح مي دهم كه ادامه تحصيل بدهند و درس بخوانند. نمي شود كه حاج خليفه هميشه فاميلي اداره شود.
    
پدرتان چند سال است كه در اينجا فعاليت مي كند؟
تقريبا 70 سال. اما در نظر داشته باشيد كه در عرض اين 70 سال، او تقريبا دو شيفته كار كرده است. هر چند اين روزها كسالت دارد و در خانه مي ماند و هر از گاهي چند دقيقه اي به مغازه مي آيد اما هميشه حضورش در «حاج خليفه» پررنگ بوده است.
    
صادرات هم داريد؟
بله تقريبا به تمام قاره هاي دنيا صادرات داريم. البته اروپايي ها خيلي استقبال مي كنند.
    
وضعيت تقاضا چطور است؟
محور عرضه و تقاضا در حاج خليفه هميشه نامتعادل است. تقاضا تقريبا 10 برابر عرضه است. ما نمي توانيم ميزان عرضه را از يك حدي بيش تر كنيم.
    
چرا ؟
كيفيت كار و حفظ نام حاج خليفه براي ما مهم است.
    
شعبه هم داريد؟
يك شعبه اصلي در يزد داريم اما در ديگر شهر ها و استان ها خير.
    
وجه تسميه حاج بادام چيست؟
پدربزرگم سال ها پيش براي زيارت خانه خدا راهي مكه شد. آن موقع سفر به مكه حدودا شش ماه طول مي كشيد. حاج خليفه كه به سفر مي رود با خودش كلي شيريني مي برد از جمله «بادامي» كه نوعي از شيريني ها بود. بعد كه از سفر باز مي گردد چند بادامي توي جيبش جا مانده بود. مردم هم كه «بادامي»ها را مي بينند شيريني را «حاجي بادام» مي نامند.
    
خودتان شيريني مصرف مي كنيد؟
خيلي كم. شايد 100 گرم در طول سال.
    
حتي زماني كه آلمان بوديد هم اين قدر كم شيريني مي خورديد؟
نه. آن موقع اين طور نبودم. آدم وقتي در فضا قرار مي گيرد اين طور مي شود. بوي شيريني مدام توي فضاست و دلزده ام كرده است. در آلمان هميشه تا سوغات ها مي رسيد روي هوا تمام مي شد.
    
از صادرات راضي هستيد؟
صادرات خوب است اما شيريني هاي ما در كشورهاي ديگر به قيمت خيلي بالاتر از خريد به فروش مي رسد. براي مثال باقلواي ما را كشورهاي عربي 2 دلار مي خرند و در كشور خودشان 20 دلار مي فروشند..
    
خاطره اي هم داريد؟
يك جهانگرد سوييسي روزي به اينجا آمد و بعد شيريني هاي ما را تست كرد. آخر كار هم با كلي تعريف گفت كه اگرچه در سوييس انواع و اقسام شيريني ها و شكلات با مارك هاي معروف وجود دارد اما شيريني شما طعم ديگري دارد.
    
سازمان ميراث فرهنگي يزد با شما همكاري مي كند؟
مغازه در فهرست آثار ملي كشور به ثبت رسيده است و بر همين اساس ايجاد هرگونه تغيير و تحول در آن با اجازه كارشناسان سازمان صورت مي گيرد.
    
چند نفر در حاج خليفه مشغول به كار هستند؟
نزديك عيد30 تا 40 درصد افزايش كارگر داريم اما به طور معمول 100 تا 150 نفر در اينجا مشغول به كارند.
    
خانم ها چطور؟ در كار با شما همكاري مي كنند؟
بله 50 نفر از كاركنان ما ،خانم هستند.
    
ميزان توليدتان روزانه چه ميزان است؟
حدود 5 تا 10 تن روزانه توليد داريم.
    
رمز موفقيت حاج خليفه را چه مي دانيد؟
دقت در عمل و وفاداري به سطح كيفيت.
    
    
نرگس جودكی
      روزنامه سرمايه، شماره 611 به تاريخ 4/9/86، صفحه 24 (صفحه آخر)