انعکاس

سلاح‌های شیمیایی پس از جنگ جهانی اول که یک میلیون و نیم مصدوم و 150 هزار کشته به همراه داشت، در 8 سال دفاع مقدس برای نخستین بار به صورت وسیع مورد استفاده قرار گرفت و این موضوع مغایرت آشکار با پروتکل 1925 ژنو بود.

به رغم ممنوعیت به کارگیری سلاح‌های شیمیایی، عراق در جنگ تحمیلی علیه ایران به طور مکرر از گازهای ارگانوفسفره (عوامل اعصاب) و تاول‌زا (گاز خردل) و سیانور استفاده کرد و هیچ برخورد جدی از سوی جامعه جهانی و سازمان ملل با وی انجام نشد و تنها پس از گذشت چندین سال از به کارگیری آن، بدون اینکه عراق را محکوم کنند، اعلام شد عراق از سلاح‌های شیمیایی علیه ایران استفاده کرده است.

امروز که غرب از گوشه و کنار جهان ندای منع استفاده از سلاح‌های شیمیایی سر داده و به بهانه حفظ صلح و امنیت جهان، دیگر کشورها را حتی از دستیابی به تکنولوژی صلح‌آمیز هسته‌ای منع می‌کند، تحقیقات نشان می‌دهد کشورهای آمریکایی و اروپایی به ویژه آلمان، فرانسه و انگلیس عامل اصلی ناامنی و گسترش تسلیحات کشتار جمعی بوده‌اند و در طول دفاع مقدس نیز توسط بیش از 450 شرکت خصوصی و دولتی کشورهای غربی و حتی کشورهای عربی در جنایت شیمیایی عراق علیه ایران سهیم بودند.
 
در واقع بیش از 36 کشور غربی از جمله روسیه، انگلیس، فرانسه و آمریکا در رابطه با تجهیز و آموزش استفاده از سلاح‌های شیمیایی و به ترتیب کشورهای آلمان، فرانسه، انگلستان، آمریکا، شوروی سابق، یوگسلاوی، هلند، اسپانیا و ایتالیا بیشترین سهم را در حمایت شیمیایی از عراق داشتند.

گرم شدن بازار استفاده عراق از تسهیلات شیمیایی، رونق فراوانی را برای شرکت‌های انگلیسی که یکی از تدارک کنندگان اصلی وسایل و مواد شیمیایی به عراق بودند، به ارمغان آورد؛ براساس برآورد انجمن فناورى ابزارهاى ماشین انگلیس «mtaa»، فروش ابزارهاى ماشینى این کشور به عراق از 9،2 میلیون دلار در 1987 میلادى به 5،31 میلیون دلار در سال 1988میلادى افزایش یافت.

از سوى دیگر برخى کارخانه‌هاى انگلیسى در پى فروش سلاح به عراق، سود سرشارى به دست آوردند و حتى در سال 1988میلادى، فروش این اقلام به یک دوم میلیارد دلار رسید. همزمان انگلیسى‌ها دفتر خرید ایران در خیابان ویکتوریاى لندن را از طریق سازمان اطلاعاتى m-15 کنترل کرده و اطلاعات آن را در اختیار عراق قرار مى‌دادند.

احداث شبکه پناهگاه‌هاى پر هزینه زیرزمینى، بخش دیگرى از تلاش‌هاى عراق بود که در ژوئن 1982با تصمیم صدام و مشارکت مهندسان انگلیسى آغاز شد. کالین گرافت، رئیس فدراسیون مشاوران در مقاطعه کاران پناهگاه‌هاى هسته‌اى انگلیس مى‌گوید «شرکت‌هاى انگلیسى طرح‌هایى ارائه کردند که به موجب آن براى 48 هزار سرباز، پناهگاه امن ساخته شد. هر پناهگاه تونل پولادین داشت و مى‌توانست تا 1200 نفر را در خود جاى دهد. در هر پناهگاه، پست‌هاى فرماندهى، محل بیماران، اتاق‌هاى ضدآلودگى، آشپزخانه، انبار غذاهاى خشک، آب و قورخانه یعنى تمام ملزومات یک اقامت بلندمدت پیش بینى شده بود.»

دیوید کرن، دیپلمات سابق آمریکا در بغداد می‌گوید «دولت انگلیس تنها چند هفته بعد از آنکه عراق از سلاح شیمیائی در حلبچه استفاده کرد، با اعزام یک وزیر کابینه انگلیس به بغداد، اعتبارات بازرگانی داده شده به دولت عراق را دو برابر افزایش داد».

مجله تایمز مالی چاپ لندن نیز نوشت «یک شرکت انگلیسی، مقادیر زیادی گلوله‌های حاوی گازهای سمی چون هنسلین، ترونیات و نیز بمب‌های آتش زا (شبیه بمب‌هائی که آمریکا در ویتنام بکار برد) را به عراق صادر کرد».

اسامی شرکت‌های انگلیسی تجهیز کننده ماشین جنگی صدام به تسلیحات شیمیایی و هسته‌ای تأیید این حقیقت است. کشف محموله‌ مواد سمی شیمیایی در یک کشتی به ثبت رسیده‌ عراقی در بندر نرماندی فرانسه که طی آن چهار بطری حاوی سموم قوی شیمیایی در آنجا پخش شده بود، موجب شد که پلیس فرانسه در این مورد به مردم اعلام خطر کند.

این کشتی مقدار 35 هزار "تن دی میتل فسفونات" (dimethyl methyl phosphonate ) را از بندر لیورپول انگلستان به مقصد کویت و از آنجا به عراق حمل می‌کرد. دی میتل فسفونات که به مبلغ 500 هزار لیره‌ انگلیس خریداری شده بود، ظاهراً برای استفاده در کارخانه‌ پتروشیمی بغداد تهیه شده بود، ولی عراقی‌ها از آنها برای تبدیل به جنگ افزارهای شیمیایی بهره‌برداری می‌کردند؛ به همین علت "تونی بانکز" نماینده‌ حزب کارگر در پارلمان انگلیس ضمن گفت‌وگو با خبرنگاران، این اقدام دولت انگلستان را یک "معامله‌ رسواکننده" نامید.

مرور تاریخ جدید جنگ‌های شیمیایی به سال 1899 در جنگ انگلستان با بوئرها (مهاجرین هلندی ساکن آفریقای جنوبی) برمی‌گردد. «در آن جنگ ارتش انگلستان از توپ‌های حاوی اسید پیکریک استفاده کرد که اثر تهوع‌زا داشتند» و نیز بنا به نوشته شارل روسو حقوقدان معروف «در جنگ ترانسوال، انگلستان از گلوله‌های توپی استفاده می‌کرد که حاوی لیدیت بود و پس از انفجار، گازی متصاعد می‌کرد که موجب خفگی می‌شد».

استفاده ارتش انگلستان از سلاح‌های شیمیایی سبب شد تا دیگر قدرت‌های استعماری نیز به تولید و توسعه اینگونه سلاح‌ها رو بیاورند و هزاران نفر در جنگ جهانی اول به طرز فجیعی کشته شوند. استعمار پیر در آخرین دهه قرن بیستم در جریان جنگ تحمیلی عراق علیه ایران بار دیگر با شگرد و رویکردی جدید به حمایت تسلیحاتی و سیاسی از رژیم بعثی عراق پرداخت.

بر اساس تحقیقات به عمل آمده از سوی انجمن حمایت از قربانیان سلاح‌های شیمیایی و بر اساس اسناد باقی‌مانده، شرکت "مید اینترنشنال" (meed international ) در برنامه تسلیحات دارای کاربرد دوگانه و شرکت‌ مهندسی تی ام جی (tmg engineering )، در برنامه تسلیحات شیمیایی صدام شرکت داشتند.

برخی از شرکت‌ها مشترکاً در تعاملات انگلیس و آمریکا در فراهم کردن سلاح‌های صدام با این دو کشور در زمینه‌های مختلف مشارکت داشته‌اند؛ همچنین در زمینه لجستیک نظامی شرکت‌های هانی ول (honey well )، کوتینگ تی ای (ti coating )، یونیسیز (unisys )، اسپری (sperry corp )، راک ول (rock well )، هیولت پکارد
(hewlett_paekard )، کار زیس _ یو اس (carl zeiss_us ) و بکتل (bechtel ) در تجهیز ماشین جنگی عراق نقش داشته‌اند.

در برنامه موشکی دولت صدام در جنگ علیه ایران شرکت‌های هانی ول (honey well )، سمیتکس (cemetex ، تک ترونیکس (tek tronix)، هاولت پکارد (hewlett_paekard )، ایستمن کداک (est kodak )، الکترونیک اسوسی ایتز (electronic associates )، سیستم‌‌های کامپیوتری بین‌المللی (international computer systems ) و ez logic data system inc به فعالیت پرداختند.

شرکت‌های کوتینگ تی آی (ti coting )، یونیسیز (unisys )،اسپری (sperry corp )،تک ترونیکس ( tek tronix )، وکیوم لی لود ( leylode vacuum systems )،شرکت آمریکایی مت _ فی نی گن (finningan mat us )، هاولت پکارد (hewlett_paekard )، دوپونت ( dupont )، کونسارک ( consarc )، سربروس با مسئولیت محدود (cerbrus ltd )، سیستم‌های کامپیوتری بین‌المللی (international computer systems )، صنایع کانبرا (canberra industries inc )، الکترونیک اکسل (axel electronic inc ) در زمینه برنامه هسته‌ای، رژیم مخلوع صدام را یاری کردند.

نام شرکت‌های انگلیسی که عراق را به تکنولوژی و سلاح‌های غیرمتعارف هسته‌ای، میکروبی و موشکی تجهیز کردند، در گزارش 1200 صفحه‌ای عراق که در دسامبر 2002 به سازمان ملل ارائه شده بود، درج شده که البته شورای امنیت سازمان ملل در آن زمان 800 صفحه از بخش‌هایی از نام مراکز تجاری غرب را که به برنامه تسلیحات کشتار جمعی عراق کمک‌ کرده بودند، سانسور کرد. روزنامه چپ‌گرای آلمانی تاگ زایتونگ die tageszeitung در دسامبر 2002 بخش‌‌هایی از گزارش اصلی (قسمت‌های سانسور نشده گزارش 12 هزار صفحه‌ای) را به چاپ رساند.

به گزارش توانا، حدود نیم میلیون ایرانی اعم از رزمنده و مردم غیرنظامی در جریان حملات شیمیایی عراق در جنگ 8 ساله در معرض آسیب‌های مواد شیمیایی قرار گرفتند؛ از این میان بیش از یکصد هزار ایرانی به دلیل شدت ضایعات در بیمارستان‌ها بستری و تحت درمان هستند و 10 هزار بیگناه نیز به شادت رسیدند.

بسیاری از مصدومان شیمیایی که از آن حملات جان سالم به در بردند، بعدها مبتلا به عوارض دیررس از جمله عوارض ریوی، چشمی و خونی شدند و در حال حاضر بیش از 65 هزار نفر از آنها از بیماری‌ها و عوارض ناشی از مصدومیت شیمیایی رنج می‌برند و نیازمند مراقبت‌های درمانی هستند که از این تعداد 7 هزار نفر آنان را زنان و کودکان مناطق غرب کشور تشکیل می‌دهند.

استان‌های خوزستان، کردستان، ایلام، کرمانشاه و آذربایجان غربی به ترتیب استان‌هایی هستند که بیشترین آسیب‌های سلاح‌های شیمیایی بر ساکنان این استان‌ها وارد شد و شهر سردشت هم نخستین شهر غیرنظامی بود که مورد هدف بمباران شیمیایی دشمن قرار گرفته است.

منابع:
1- آغاز تا پایان جنگ (سالنمای تحلیلی(
2ـ کتاب ما اعتراف می‌کنیم
3ـ‌ گفت‌‌وگو با فرمانده پدافند شیمیایی سپاه در دوران دفاع مقدس